BTW: LB: Eigenbouwer: Ketenaansprakelijkheid en btw-verleggingsregel

In dit themabericht informeren wij u op hoofdlijnen over de toepassing van de Wet Ketenaansprakelijkheid en de btw-verleggingsregel als de gemeente als aannemer of als eigenbouwer een werk van stoffelijke aard realiseert. 

Een werk van stoffelijke aard betreft het bouwen van bouwwerken, maar ook herstel-, schoonmaak-, onderhouds- en sloopwerkzaamheden aan onroerende zaken vallen hieronder.

Een gemeente is eigenbouwer als de gemeente zonder een opdracht in de normale uitoefening van haar bedrijf een werk van stoffelijke aard uitvoert en de leiding en bemoeienis bij de gemeente ligt. In onderdeel 35.3.2. ‘Het begrip bedrijf en eigenbouwerschap’ van de Leidraad Invordering 2008 is het eigenbouwerschap nader omschreven. Een opdrachtgever kan eigenbouwer zijn als de opdrachtgever zich actiever met het werk bemoeit dan een normale opdrachtgever en in feite de algehele leiding heeft over het werk, betrokken is bij bouwkundige vraagstukken, instructies geeft, zelfstandig offertes beoordeelt, controle en toezicht over het werk uitoefent en de technische en eindverantwoording over het werk draagt. Het is niet vereist dat de opdrachtgever de werken zelf geheel of gedeeltelijk realiseert. Het eigenbouwerschap is volgens de Belastingdienst alleen aan de orde als de gemeente als btw-ondernemer handelt. 

Gemeente realiseren regelmatig onroerende zaken voor eigen gebruik, voor verhuur aan derden of in opdracht van derden. De Ketenaansprakelijkheid en de toepassing van de btw-verleggingsregel is dan een aandachtspunt. 

Ketenaansprakelijkheid 

De zogenoemde Ketenaansprakelijkheid is opgenomen in artikel 35 van de Invorderingswet 1990. De Ketenaansprakelijkheid kan ontstaan als een gemeente als aannemer of als eigenbouwer een werk van stoffelijke aard uitbesteedt aan (onder)aannemers. De gemeente kan aansprakelijk worden gesteld als de (onder)aannemers de verschuldigde loonheffingen niet afdragen aan de Belastingdienst. De aansprakelijkheid bestaat in de gehele keten. De Ketenaansprakelijkheid geldt niet voor de verschuldigde btw. 

Een gemeente kan aansprakelijkheid voorkomen of beperken door een deel van het door de onderaannemer gefactureerde bedrag, gelijk aan de verschuldigde en af te dragen loonheffingen te storten op een zogenoemde G-rekening. De vrijwaring is in beginsel beperkt tot maximaal het bedrag dat de gemeente heeft gestort op de G-rekening van de onderaannemer mits daarnaast aan een aantal formele/administratieve voorwaarden is voldaan. 

BTW-verleggingsregel 

Als de gemeente als eigenbouwer of als aannemer een onroerende zaak realiseert dan kan de btw-verleggingsregel van toepassing zijn. De btw-verleggingsregel geldt als de gemeente als btw-ondernemer handelt. De aannemer factureert geen btw maar de gemeente voldoet de verschuldigde btw op haar btw-aangifte. 

In onderdeel 2.3.6 'Verleggingsregeling bouw' van het Besluit ‘Omzetbelasting. Omzetbelasting en compensatie van omzetbelasting bij publiekrechtelijke lichamen’ van 24 december 2020, nr. 2020-249875, is goedgekeurd dat de btw-verleggingsregel niet geldt voor het ontwikkelingsbedrijf van de gemeente bij de realisatie van bestemmingsplannen. Gemeenten kunnen bij de realisatie van een bestemmingsplan handelen in twee hoedanigheden, namelijk als eigenbouwer voor zover de gemeente handelt als btw-ondernemer en als opdrachtgever voor zover het betreft de werkzaamheden die zij verricht als overheid. Dit kan aanleiding geven tot problemen bij het toepassen van de btw-verleggingsregeling. Om splitsingsmoeilijkheden te voorkomen keurt de Staatssecretaris van Financiën goed dat de btw-verleggingsregel niet hoeft te worden toegepast als de gemeente bij de realisatie van een bestemmingsplan zowel als overheid (aanleg gemeenschapsvoorzieningen) en als btw-ondernemer (levering btw-bouwgrond) handelt.  

Gemeentelijke praktijk 

De gemeente is geen eigenbouwer als de gemeente een onroerende zaak realiseert en deze onroerende zaak als overheid gebruikt. De btw-verleggingsregel en de Wet Ketenaansprakelijkheid zijn dan niet aan de orde. De gemeente kan wel een eigenbouwer zijn als de gemeente een onroerende zaak realiseert en deze onroerende zaak in zijn geheel als btw-ondernemer voor btw-ondernemers activiteiten gebruikt. Gebruikt de gemeente de onroerende zaak voor een gedeelte als btw-ondernemer voor btw-ondernemersactiviteiten dan zou de btw-verleggingsregel en de Wet Ketenaansprakelijkheid voor een deel van toepassing kunnen zijn. 

Gelet op de onduidelijkheden en het financiële belang adviseert Taxnavigator gemeenten om met de Belastingdienst af te stemmen of en wanneer de gemeente als eigenbouwer handelt. Bij grotere projecten wordt vaak met de aannemer afgesproken en in de overeenkomst vastgelegd dat ter zake van de toepassing van de Wet Ketenaansprakelijkheid en de btw-verleggingsregel afstemming met de Belastingdienst zal plaatsvinden.    

Documenten en publicaties 

• Belastingdienst: Ketenaansprakelijkheid. Klik hier
• Leidraad invordering 2008. Klik hier
• Besluit ‘Omzetbelasting. Omzetbelasting en compensatie van omzetbelasting bij publiekrechtelijke lichamen’ van 24 december 2020, nr. 2020-249875. Klik hier
• Uitspraak Gerechtshof Den Haag 25 maart 2026, nr. BK 25/18 en BK 25/19. Klik hier

Dit bericht is opgesteld door de redactie van Taxnavigator/eindredactie mr. dr. J.J.P. (Joep) Swinkels. Voor meer informatie: info@taxnavigator.nl. © Copyright Taxnavigator/Nestor Business Media BV/Nestor Media Groep. Ter zake van onze fiscale dienstverlening en berichtgeving gelden algemene voorwaarden en hetgeen wordt vermeld in de colofon.

---

Deel dit bericht: